Standard &Poor’s’un (S&P) 2021 yılında, 144 ülkede 150 bin kişiyle yaptığı araştırmada Türkiye finansal okuryazarlık sıralamasında 120. oldu.
Araştırma, Türkiye’de 18 yaşından büyüklerde finansal okuryazarlık oranını yüzde 23.6 olarak tespit etti. Bu oran önemli gelişmekte olan ülkelerin ortalamasının (Çin, Hindistan, Rusya, Brezilya ve Güney Afrika- BRICS) ortalamasının (%28) oldukça altında bulunmaktadır (gelişmiş ülkelerde ise bu oran %55’tir). * Bu bakımdan, finansal okuryazarlığın ne olduğu ve faydalarına bu yazıda değinmenin faydalı olacağı düşünülmüştür.
Finansal okuryazarlık, bireylerin farklı finansal durumları ve ekonomik değişkenleri hesaba katarak doğru planlamalar yapabilecek donanıma ve beceriye sahip olmalarını tanımlayan bir kavramdır. Amerika, Kanada, İngiltere ve Avustralya gibi birçok ülkede uzun yıllardan beri ilgi gören ve önemi herkesçe kabul görmüş bu kavram, bireysel finans yönetiminin doğru ve planlı şekilde yapılabilmesine olanak tanır. Finansal okuryazarlığın temel unsurları; finansal çerçevede değerlendirilen bilgiler, tutumlar ve davranışlardır. Finansal okuryazarlığın gerektirdiği donanıma sahip olan kişiler, günlük yaşamda kullanılan finansal enstrümanların arasında, sahip oldukları bilgi ve tecrübeler doğrultusunda seçim yapabilir ve geleceğe dair farkındalığını geliştirebilir.
Finansal okuryazarlık seviyesini artırılması ile 4 temel yetkinlik kazandırılır.
1- Temel finansal ve ekonomik terimleri anlama ve yorumlama: Ekonomik ve finansal verilerin öğrenilmesi ve yorumlanabilmesi, günlük hayat içerisinde bu bilgilerin kullanılarak hem birey hem de şirket bazında karar verilmesinde faydalı olacaktır.
2- Şirketinizin mali durumunu ölçebilme: Temel mali verilerin okunması, gelir tablosu, mizan, bilanço, nakit akış tablosunun okunması, finansal analizlerin yapılması, şirketin mali açıdan güçlü ve güçsüz yönlerinin teşhisi ve güçsüz tarafların giderilmesi için gerekli politikaların oluşturulmasını sağlar
3- Nakit yönetimini yapma: Paranın zaman değeri, fırsat maliyeti, kredi, finansman, vade ve faiz gibi temel kavramların bilgisi sayesinde borç ve alacak maliyetlerinin, likidite uyumsuzluğunun sebepleri ölçülebilir, faaliyetlerin finansmanında kullanılacak yöntemin doğru tespiti kolaylaşır.
4- Geleceğe yönelik tahminlerde bulunma: Yatırım analizleri, başabaş noktası, kara geçiş noktası ve bütçeleme gibi konularda bilgi edinilmesi firmaların geleceğe yönelik tahminlerini kolaylaştırarak yatırım, pazarlama ve satış stratejilerini daha sağlam bir zeminde izlemelerini sağlar.
Finansal okuryazarlık konusunda Türkiye’nin OECD ülkelerinde en düşük seviyede olması nedeniyle 2014 yılında Türkiye’de Sermaye Piyasası Kurulu tarafından ilk ulusal strateji planı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konmuştur. Hazırlanan finansal eylem planında (SPK, 2014)**, öngörülen çalışmaların bazılarına aşağıda yer verilmiştir:
- İlk ve ortaöğretim düzeyinde müfredattaki ve yaygın eğitim programlarındaki temel finans konularının geliştirilmesi,
- Yükseköğretim düzeyinde finans ile ilgili programların ders içeriklerinin gözden geçirilmesi,
- Finansal eğitimle ilgili doküman ve çalışmalara yönelik bir internet sayfası oluşturulması,
- Finansal eğitim faaliyetlerinin sosyal medya yolu ile duyurulması, finansal ürün ve hizmetlerin, finansal piyasalardaki risklerin anlaşılmasına, bilinçli tercihler yapılmasına ve yardım başvurusu prosedürlerine ilişkin açıklayıcı broşür, kitapçık, eğitici oyunlar ve benzeri kaynakların yaygınlaştırılması,
- Ev hanımlarının finansal konularda bilinçlendirilmesi,
- Finans dışı programlarda da finansal eğitimin verilmesi olarak belirtilmiştir.
Belirtilen eylem planı yayımlanmış, Milli Eğitim Bakanlığı ile birlikte 06.05.2016 tarihinde Türk Ekonomi Bankası A.Ş. arasında Finansal Okuryazarlık Uygulamasına İlişkin İş Birliği Protokolü imzalanmış ve bu kapsamda Milli Eğitim Bakanlığı personeline eğitimler verilmiştir. Ancak, finansal okur yazarlık eğitimi devlet okullarında yaygınlaşamamış ve sadece belirli okullarla sınırlı kalmıştır.
Bireylerin finansal tercihlerini belirlerken önemli yetkinlikler kazandıracak ve doğru finansal kararlar ile hem bireysel hem de firmalar açısından katma değer üretecek finansal okur yazarlık önem arz etmektedir. Bünyemizde sağladığımız bu eğitimler hakkında bilgi almak için bize ulaşabilirsiniz.
* Kaynak: Standart and Poors Financial Literacy Around World, 2021
**Kaynak: Sermaye Piyasası Kurulu, Finansal Erişim, Finansal Eğitim, Finansal Tüketicinin Korunması Stratejisi ve Eylem
Planı
Kaya Yalçın, SMMM, Finans Bilirkişisi